Kalendarium

12 grudnia 1981 | 13 grudnia 1981 | 12 grudnia 1981 | 12/13 KWK Jastrzębie | 12/13 KWK Moszczenica | 12/13 KWK Manifest Lipcowy | 12/13 KWK XXX-Lecia PRL | 12/13 KWK Borynia | 16/17 grudnia | 10 stycznia 1982 | 1 marca 1982 | 29 marca 1982 | 22 kwietnia 1982 | 19 grudnia 1982 | 22 lipca 1983

12 grudnia 1981

godzina 23, przerwanie poÅ‚Ä…czeÅ„ telefonicznych i teleksowych. OkoÅ‚o póÅ‚nocy przestaje nadawać radio i telewizja

do góry

13 grudnia 1981

Rada PaÅ„stwa uchwala dekret o wprowadzeniu stanu wojennego. Ukonstytuowanie siÄ™ Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. RozpoczÄ™cie internowaÅ„ kilkunastu tysiÄ™cy dziaÅ‚aczy SolidarnoÅ›ci. Obwieszczenie o stanie wojennym bez podpisu i bez daty (!), zakazuje wszelkiego rodzaju zgromadzeÅ„, z wyjÄ…tkiem obrzÄ™dów i nabożeÅ„stw religijnych, rozpowszechniania wydawnictw, publikacji i informacji, strajków oraz akcji protestacyjnych, przebywania bez zezwolenia w strefie nadgranicznej, a także uprawiania turystyki, sportów żeglarskich i wioÅ›larskich na wodach wewnÄ™trznych i terytorialnych. Przerwana zostaje nauka w szkoÅ‚ach (do 3 stycznia 82) i na uczelniach (do odwoÅ‚ania). PrzestajÄ… siÄ™ ukazywać gazety – z wyjÄ…tkiem „Trybuny Ludu” i „Å»oÅ‚nierza WolnoÅ›ci” i kilku lokalnych organów partii. DziaÅ‚a tylko I program radia, spikerzy w telewizji wystÄ™pujÄ… w mundurach. Utworzonych zostaje 46 oÅ›rodków internowania. W nocy, SB i MO rozbija lokale ZarzÄ…du Regionu ÅšlÄ…sko-DÄ…browskiego, delegatur ZarzÄ…du Regionu i Miejskich Komisji Koordynacyjnych „S”. Zabiera dokumentacjÄ™, dewastuje lub rabuje sprzÄ™t poligraficzny. Funkcjonariusze wyważajÄ… Å‚omami drzwi mieszkaÅ„ i zabierajÄ… ludzi, czÄ™sto w nocnej bieliźnie, nie informujÄ…c gdzie i dokÄ…d ich wywożą. Opornych biorÄ… siÅ‚Ä… i skuwajÄ… kajdankami.

Prymas Polski kard. Józef Glemp wygÅ‚asza kazanie, w którym apeluje o zachowanie spokoju i rozsÄ…dku, o nie podejmowanie - w imiÄ™ wartoÅ›ci, jakÄ… jest życie ludzkie - walki Polaka przeciwko Polakowi. Zapowiada też interwencjÄ™ przedstawicieli KoÅ›cioÅ‚a w sprawie niesÅ‚usznie zatrzymanych, chorowitych, ojców rodzin itp.

Jednostki graniczne CSRS i NRD blokują przejścia graniczne z Polską.

do góry

12 grudnia 1981

godzina 23, przerwanie poÅ‚Ä…czeÅ„ telefonicznych i teleksowych. OkoÅ‚o póÅ‚nocy przestaje nadawać radio i telewizja.

do góry

12/13 KWK Jastrzębie

(w nocy) internowany zostaje przewodniczÄ…cy KZ Antoni Jurkiewicz i czÅ‚onek Prezydium KZ Henryk Nejman. Strajk rozpoczÄ…Å‚ siÄ™ na nocnej zmianie z 13/14 grudnia. 14 grudnia na pierwszej zmianie górnicy zbierajÄ… siÄ™ w cechowni. WiceprzewodniczÄ…cy KZ Jan DÄ…browski czÅ‚onek KZ Roman Auksztulewicz i Jan Winiarczyk przedstawiajÄ… sytuacjÄ™ w kraju. ZostajÄ… sformuÅ‚owane postulaty: zwolnienia internowanych i odwoÅ‚ania stanu wojennego. Kopalnia zostaÅ‚a otoczona przez czoÅ‚gi i wozy opancerzone. Milicja i ZOMO blokujÄ… drogi dojazdowe, nad cechowniÄ… krąży helikopter. Komitet Strajkowy przez Å‚Ä…czników utrzymuje kontakt z Manifestem Lipcowym i MoszczenicÄ…. Planuje utworzyć MKS (MiÄ™dzyzakÅ‚adowy Komitet Strajkowy) przy KWK JastrzÄ™bie. 15 grudnia (dzieÅ„ wypÅ‚aty) w strajku bierze udziaÅ‚  ok.3 tys. górników. Rano przed kopalniÄ… gromadzÄ… siÄ™ pojazdy opancerzone i „milicyjne suki”. Ok. godz. 9.30 rozpoczyna siÄ™ brutalna pacyfikacja kopalni. Po sforsowaniu bramy na teren wkraczajÄ… zomowcy, wybijajÄ… szyby w cechowni, wrzucajÄ… Å›wiece dymne, gaz Å‚zawiÄ…cy, strzelajÄ… z rakietnic. BijÄ… wÅ›ciekle każdego także kobiety w ciąży (wg. naocznych Å›wiadków, byli pod wpÅ‚ywem psychotropów, zdarzaÅ‚o siÄ™, że paÅ‚owali sÅ‚upy z ust sÄ…czyÅ‚a siÄ™ piana). Górnicy Å›piewajÄ… „Boże coÅ› PolskÄ™”. Zaskoczenie jest kompletne tak, że opór i walka z zomowcami nie trwa dÅ‚ugo, powstaje ogromny chaos (w powietrzu fruwajÄ… pieniÄ…dze) ludzie wpadajÄ… w panikÄ™. UciekajÄ…cy sÄ… przepÄ™dzani przez „Å›cieżkÄ™ zdrowia”. Zaatakowani zostajÄ… także lekarz i poszkodowani udajÄ…cy siÄ™ do punktu sanitarnego. Ci, którym nie udaje siÄ™ uciec, sÄ… Å‚adowani do wozów milicyjnych. Miejscowy szpital górniczy jest przepeÅ‚niony (aby przyjąć poszkodowanych z JastrzÄ™bia, wypisywani sÄ… lżej chorzy). Wielu rannych w obawie przed represjami nie zgÅ‚asza siÄ™ do szpitala (wg.zpisków prowadzonych przez Henryka Nejmana ok. 70 osób zostaje rannych – kilkoro z nich poszÅ‚o na renty inwalidzkie). Po strajku nastÄ…piÅ‚y internowania i masowe zwolnienia dyscyplinarne, a nastÄ™pnie przywracanie do pracy na gorszych warunkach. CzÅ‚onkowie KS otrzymali wyroki: Roman Auksztulewicz – 2 lata wiÄ™zienia w zawieszeniu na 5 lat, Jan DÄ…browski – 1,5 roku w zawieszeniu na 5 lat, Jan Winiarczyk 1,5 roku w zawieszeniu na 5 lat (wyemigrowali).

do góry

12/13 KWK Moszczenica

(w nocy) Eugeniusz Repeć (czÅ‚onek KZ) zawiadamia przewodniczÄ…cego KZ Romualda Bożko i Jana SrokÄ™ o aresztowaniach dziaÅ‚aczy „S”. UdajÄ… siÄ™ na kopalniÄ™, doÅ‚Ä…czajÄ… do nich pozostali czÅ‚onkowie KZ. Gdy wyjeżdża nocna zmiana, odbywa siÄ™ masówka i proklamowany zostaje strajk. Rano doÅ‚Ä…cza pierwsza zmiana. W strajku bierze udziaÅ‚ kilka tys. osób. 15 grudnia, Euzebiusz Bogdanik pracownik PrzedsiÄ™biorstwa Transportu Kolejowego, informuje o pacyfikacji kopalni JastrzÄ™bie. Wkrótce pojawiajÄ… siÄ™ odziaÅ‚y ZOMO, MO i wojska, rozbijajÄ… bramy, ZOMO uderza na cechowniÄ™. KS, nie chcÄ…c dopuÅ›cić do rozlewu krwi, zaleca bierny opór. ZaÅ‚oga opuszcza kopalniÄ™ bocznymi drogami. Romuald Bożko ukrywa siÄ™ przez kilka dni, potem podejmuje pracÄ™.18/19 zostaje zatrzymany we wÅ‚asnym mieszkaniu i internowany w Szerokiej k. JastrzÄ™bia. CzÅ‚onkowie KS otrzymali wyroki: R.Bożko, kopany do nieprzytomnoÅ›ci w Å›ledztwie – 2 lata wiÄ™zienia w zawieszeniu na 5lat, Eugeniusz Repeć – 1 rok i 3 mies. w zawieszeniu na 4 lata, Jan Sroka – 1 rok i 3 mies. w zawieszeniu na 4 lata, Marek WiÄ™ckowski – 9 miesiÄ™cy w zawieszeniu na 5 lat. Wobec MieczysÅ‚awa Buszty postÄ™powanie karne umorzono

do góry

12/13 KWK Manifest Lipcowy

(w nocy) czÅ‚onkowie KZ ( Komisja ZakÅ‚adowa) na wieść o aresztowaniach ukrywajÄ… siÄ™ na kopalni. 14 grudnia na rannej zmianie w cechowni zbiera siÄ™ ok. 2 tys. górników, rozpoczyna siÄ™ strajk okupacyjny. KZ przeksztaÅ‚ca siÄ™ w Komitet Strajkowy. Gdy doÅ‚Ä…cza II zmiana, strajkujÄ…cych jest 5-6 tys. Zapada decyzja o rotacyjnym charakterze strajku: jednorazowo pozostaje na miejscu ok. 2 tys. Przez gÅ‚oÅ›niki dyrekcja i komisarz wojskowy nakÅ‚ania do przerwania strajku. 15 grudnia ok.godz. 9.00 dociera informacja o pacyfikacji kopalni JastrzÄ™bie. Ok. 10.00 kopalnia zostaje otoczona (skoty, czoÅ‚gi). Górnicy uzbrajajÄ… siÄ™ i barykadujÄ… bramÄ™; koÅ‚o poÅ‚udnia zaatakowana przez czoÅ‚gi, atak zostaje odparty, a czoÅ‚gi wycofujÄ… siÄ™. Na teren kopalni zostajÄ… wrzucane pojemniki z gazem i petardy. Podczas odrzucania wielu górników zostaje poranionych. Przez gÅ‚oÅ›niki prowadzona jest antystrajkowa propaganda, padajÄ… obietnice o nie użyciu broni palnej. Po trzykrotnym ataku, czoÅ‚gi taranujÄ… bramÄ™, do akcji wkracza pluton specjalny. Zostaje użyta ostra amunicja, padajÄ… ranni. Karetki zostajÄ… dopuszczone dopiero po trzech kwadransach. Po zakoÅ„czeniu pacyfikacji co najmniej przez godzinÄ™ zomowcy Å›cigajÄ… strajkujÄ…cych. Szpital górniczy w JastrzÄ™biu jest przepeÅ‚niony: sÄ… tam już górnicy z KWK JastrzÄ™bie. SB zbiera z sali operacyjnej kule wyjÄ™te z ciaÅ‚ postrzelonych. Rany postrzaÅ‚owe odnieÅ›li: CzesÅ‚aw KÅ‚osek, Franciszek GÄ…siorowski, BogusÅ‚aw Tomaszewski, ZdzisÅ‚aw Kraszewski. 7 górników odniosÅ‚o obrażenia wymagajÄ…ce hospitalizacji. CzÅ‚onek straży strajkowej, ZdzisÅ‚aw Dudek zostaÅ‚ pobity do nieprzytomnoÅ›ci za nie wykonanie rozkazu funkcjonariusza ZOMO. Prokurator uznaÅ‚, że rany 5 górników: CzesÅ‚awa Derenia, Henryka Bojdy, Franciszka Matuszczaka, StanisÅ‚awa HaÅ›kiewicza, i Piotra Jeżyka, nie pochodziÅ‚y od wystrzaÅ‚ów. WszczÄ™to Å›ledztwo przeciwko organizatorom strajku: przewodniczÄ…cemu Janowi Bożkowi, Józefowi BÅ‚autowi, Waldemarowi Maciaszkowi, Eugeniuszowi Zandlerowi i Jerzemu Mnichowi. Wyrok zapadÅ‚ 28.04.82r – SÄ…d umorzyÅ‚ sprawÄ™. Wyemigrowali wszyscy poza J. Bożkiem.

do góry

12/13 KWK XXX-Lecia PRL

(w nocy) zaczynajÄ… siÄ™ organizować czÅ‚onkowie KZ „S”, a także doÅ›wiadczeni dziaÅ‚acze ze strajku 80r. (tu podobnie jak na KWK M. Lipcowy, nikt nie zostaÅ‚ internowany). Na terenie kopalni jest już Józef Fluder (czÅ‚onek KZ), który Å›ciÄ…ga Ewalda KudlÄ™ ten przyjeżdża na kopalniÄ™ z WiesÅ‚awem Matusiakiem (obaj w 1980,prowadzili zabezpieczenie ruchu doÅ‚u kopalni) ok.8.00 nad ranem. Zaczyna siÄ™ organizowanie strajku. W poniedziaÅ‚ek zostaje wybrany KS w skÅ‚adzie: Andrzej Szymczyk, przewodniczÄ…cy, Józef Fluder i Ewald Kudla wiceprzewodniczÄ…cy, czÅ‚onkowie, WiesÅ‚aw Matusiak (tak jak w 80 odpowiedzialny za dóÅ‚ kopalni), MirosÅ‚aw Piotrowski, Julian Nowacki, StanisÅ‚aw Łukasik, Adam Kowalczyk, PaweÅ‚ Lisowski. W strajku bierze udziaÅ‚ ok. 3tys. osób. Pod kopalniÄ… stojÄ… wozy opancerzone, a 14 grudnia po poÅ‚udniu kilkanaÅ›cie skotów i odziaÅ‚ ZOMO demonstrujÄ… pokaz siÅ‚y. 15 grudnia ok. godz. 18.00, KS po wyczerpaniu wszystkich Å›rodków i dramatycznych negocjacjach z dyrektorem i komisarzem wojskowym (wyposażeni w wiedzÄ™ o pacyfikacjach na KWK JastrzÄ™bie i KWK M. Lipcowy) chcÄ…c uniknąć ofiar, podejmuje trudnÄ… decyzjÄ™ (wielu strajkujÄ…cych byÅ‚o przeciwnych) o rozwiÄ…zaniu strajku. Część zaÅ‚ogi przechodzi do strajkujÄ…cej ostatniej kopalni w JastrzÄ™biu Zdroju, KWK Boryni. 20 grudnia zostaje aresztowany przewodniczÄ…cy A. Szymczyk. Do 11 stycznia 1982 r. pozostali czÅ‚onkowie KS. 23 lutego 82 r. SÄ…d Åšlaskiego OkrÄ™gu Wojskowego skazuje: A.Szymczyka na karÄ™ 2 lat wiÄ™zienia w zawieszeniu na 5 lat oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat (wyemigrowaÅ‚), J.Fludra na karÄ™ 2 lat wiÄ™zienia w zawieszeniu na 5 lat oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat(wyemigrowaÅ‚), Ewalda KudlÄ™ na karÄ™ 2 lat wiÄ™zienia w zawieszeniu na 5 lat oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat( wyemigrowaÅ‚), Mariana Szczepkowskiego na karÄ™ 1 roku wiÄ™zienia w zawieszeniu na 4 lata oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 1 roku, MirosÅ‚awa Piotrowskiego na karÄ™ 1 roku i 6 miesiÄ™cy wiÄ™zienia na 4 lata w zawieszeniu oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 1 roku, StanisÅ‚awa Łukasika na karÄ™ 1 roku i 3 miesiÄ™cy wiÄ™zienia w zawieszeniu na 4 lata oraz karÄ™ dodatkowÄ… pozbawienia praw publicznych na okres 1 roku, Adama Kowalczyka, WiesÅ‚awa Matusiaka (wyemigrowaÅ‚) i Juliusza Nowackiego SÄ…d uznaÅ‚ winnych popeÅ‚nienia przestÄ™pstwa z art. 46 us.1 i 2 dekretu o stanie wojennym, odstÄ…piÅ‚ jednak od wymierzenia kary. PaweÅ‚ Lisowski nie byÅ‚ sÄ…dzony i normalnie pracowaÅ‚. Podczas procesu czÅ‚onkowie KS (J. Fluder, W. Matusiak) ujawnili, że byli brutalnie bici w Å›ledztwie. Bici byli również Marian Szczepkowski i Juliusz Nowacki. SÄ…d wystÄ…piÅ‚ do Prokuratury z wnioskiem o ukaranie dwóch funkcjonariuszy MO. Otrzymali oni wyroki jednego roku pozbawienia wolnoÅ›ci w zawieszeniu, jednak nie zwolniono ich dyscyplinarnie z pracy. Jeden z nich (sierżant Król) zostaÅ‚ przeniesiony do komendy MO w Å»orach, drugi do Krakowa.

do góry

12/13 KWK Borynia

(w nocy) internowany zostaje przewodniczÄ…cy KZ Tadeusz BÅ‚aszczyk i kilku czÅ‚onków KZ. 14 grudnia na rannej zmianie (przy udziale ok. 2 tys. osób) KZ proklamuje strajk. ZaÅ‚oga domaga siÄ™ uwolnienia przewodniczÄ…cego i pozostaÅ‚ych czÅ‚onków KZ, przywrócenia swobód zwiÄ…zkowych i odwoÅ‚ania stanu wojennego. Na II zmianie, po rozmowie z dyrekcjÄ… i komisarzem wojskowym KZ wycofuje siÄ™ ze strajku. MiÄ™dzy godz. 15.00 a 16.00 pod kopalnie podjeżdżajÄ… wozy bojowe. Godz. 18/19 górnicy opuszczajÄ… zakÅ‚ad, nie podejmujÄ…c pracy. 15 grudnia na I zmianie zaÅ‚oga zbiera siÄ™ na cechowni. Domaga siÄ™ speÅ‚nienia wysuniÄ™tych w dniu poprzednim postulatów oraz informacji, gdzie jest przetrzymywany przewodniczÄ…cy KZ. Ok. godz. 10.00 część zaÅ‚ogi podejmuje pracÄ™ w bardzo ograniczonym stopniu. Ok. godz. 13.30 dochodzi do spotkania I i II zmiany (ok. 3 tys.). Górnicy wiedzÄ… już o pacyfikacji KWK JastrzÄ™bie i Manifest Lipcowy. KZ nawoÅ‚uje do rozejÅ›cia siÄ™, tymczasem zaÅ‚oga spontanicznie proklamuje strajk, na którego czele staje czÅ‚onek KZ Ryszard BÄ™dkowski. W skÅ‚ad KS wchodzÄ… min. Józef Grembowski, Krzysztof Zaniewski. KS nie pertraktuje z dyrekcjÄ…. PrzewodniczÄ…cy R. BÄ™dkowski ma umówione (tylko im znane) hasÅ‚o z T. BÅ‚aszczykiem (internowanym przewodniczÄ…cym KZ) które miaÅ‚o potwierdzać prawdziwość informacji podawanych przez dyrekcjÄ™ i komisarza wojskowego. Treść hasÅ‚a to: mój syn Wojtek zbiera znaczki tylko z napisem solidarność. KtoÅ› dostarcza Å‚uski z naboi użytych przy pacyfikacji Manifestu. Nastroje radykalizujÄ… siÄ™ (strajkujÄ…cy dozbrajajÄ… siÄ™ min. w rodzaj pik robionych w kuźni z ciÄ™tych prÄ™tów, szykowane sÄ… butelki z benzynÄ… tzw. koktajle MoÅ‚otowa, na bramie zostajÄ… umieszczone butle gazowe). 17 grudnia R. BÄ™dkowski i J. Grembowski organizujÄ… blokadÄ™ bram kopalni uniemożliwiajÄ…c ewentualny wjazd oddziaÅ‚ów pacyfikacyjnych. 18 grudnia w strajku bierze udziaÅ‚ tylko ok. 180 osób. O ok. godz. 20.00 strajk samoczynnie wygasa, uczestnicy rozchodzÄ… siÄ™ do domów. Kopalnia Borynia nie zostaÅ‚a zdobyta i najprawdopodobniej nie doszÅ‚o by tam do pacyfikacji ze wzglÄ™du na prawdopodobieÅ„stwo poniesienia nieobliczalnych strat. Być może dlatego z takÄ… zaciekÅ‚oÅ›ciÄ… SB mÅ›ciÅ‚a siÄ™ na czÅ‚onkach KS. Józef Grembowski, skatowany przez funkcjonariuszy MO i ORMO. Ryszard BÄ™dkowski, w Å›ledztwie dotkliwie pobity. Za strajk zostali skazani: Ryszard BÄ™dkowski – 4,5 roku wiÄ™zienia (wyemigrowaÅ‚), Józef Grembowski – 3,5 roku (wyemigrowaÅ‚), Krzysztof Zaniewski – 3 lata, Zygmunt Chrzanowski – 1,5 roku w zawieszeniu na 3 lata (wyemigrowaÅ‚), Zenobiusz Doruch –1 rok i 3 miesiÄ…ce w zawieszeniu na 3 lata (wyemigrowaÅ‚), Sylwester GÅ‚owacki 1rok i 3 miesiÄ…ce w zawieszeniu na 3 lata (wyemigrowaÅ‚), Krzysztof HaÅ„cka – rok w zwieszeniu na 2 lata (wyemigrowaÅ‚), StanisÅ‚aw Paurowski – 1,5 roku w zawieszeniu ma 2 lata, WiesÅ‚aw PotÄ™ga – 1,5 roku w zawieszeniu na 2 lata, Krzysztof Szablewicz – 1 rok w zawieszeniu na 2 lata (wyemigrowaÅ‚), Kazimierz Kowalczuk – 1 rok 3 miesiÄ…ce w zawieszeniu na 2 lata (wyemigrowaÅ‚). Wobec Henryka Kopeckiego i Aleksandra Sobeczka – odstÄ…piono od wymierzenia kary. Po zwolnieniu z wiÄ™zienia nikogo nie przywrócono do pracy.

do góry

16/17 grudnia

powstaje KOS (Komitet Obrony SolidarnoÅ›ci) JastrzÄ™bski. Szefem KOSa zostaje Lech Osiak. W skÅ‚ad KOSa wchodzÄ… : Helena Sopel-Zygarska, StanisÅ‚aw Grzesiowski, Zygmunt Nowak, Kazimierz Kempa, w póżniejszych latach doÅ‚Ä…czajÄ…, Anna PÅ‚ażyÅ„ska, Zbigniew Wachowiec, Marek Bartosiak „Bartek” i MirosÅ‚aw Swatek.

do góry

10 stycznia 1982

przywrócenie poÅ‚Ä…czeÅ„ telefonicznych w miastach. Wszystkie rozmowy sÄ… oficjalnie na podsÅ‚uchu, po nakrÄ™ceniu numeru odzywa siÄ™ w sÅ‚uchawce gÅ‚os mówiÄ…cy: „rozmowa kontrolowana”. Łączność miÄ™dzymiastowa zostanie przywrócona 29 marca

do góry

1 marca 1982

gen. CzesÅ‚aw Kiszczak informuje, że od 13 grudnia 1981 r. do 26 lutego 1982 r. internowano 6647 osób, dotychczas zwolniono 2552 osoby.

do góry

29 marca 1982

przywrócenie miÄ™dzymiastowej Å‚Ä…czność telefonicznÄ… zawieszonej po wprowadzeniu stanu wojennego

do góry

22 kwietnia 1982

powstanie Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej Solidarność

do góry

19 grudnia 1982

Rada Państwa uchwala zawieszenie stanu wojennego od 31 grudnia 1982

do góry

22 lipca 1983

zniesienie stanu wojennego po 586 dniach. RozwiÄ…zanie WRON. OgÅ‚oszenie amnestii dla więźniów politycznych.

do góry