Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Zmierzch uzdrowiska
Nowy etap w historii ziemi jastrzÄ™bskiej rozpoczÄ…Å‚ siÄ™ w poÅ‚owie lat 50. ubiegÅ‚ego stulecia. DecyzjÄ… rzÄ…du PRL podÄ™to budowÄ™ Rybnickiego OkrÄ™gu WÄ™glowego. W ciÄ…gu niespeÅ‚na 20 lat na terenie dzisiejszego miasta JastrzÄ™bie Zdrój oddano do eksploatacji 5 kopalÅ„ wydobywajÄ…cych wysokoenergetyczny wÄ™giel koksujÄ…cy. W tym samym czasie liczba ludnoÅ›ci maÅ‚ej miejscowoÅ›ci uzdrowiskowej wzrosÅ‚a blisko 20-krotnie. Osiedle, a od 1963 roku miasto JastrzÄ™bie Zdrój zaczęło siÄ™ rozrastać. Zdrojowa dzielnica, zaczęła tracić swój urok. 

Do nowopowstaÅ‚ego organizmu miejskiego wÅ‚Ä…czano kolejne dzielnice, niegdyÅ› samodzielne wsie. Na mocy decyzji administracyjnej wÅ‚Ä…czono do granic JastrzÄ™bia Zdroju gminy: JastrzÄ™bie Górne, JastrzÄ™bie Dolne, MoszczenicÄ™, RuptawÄ™, BoryniÄ™, Skrzeczkowice i Bzie.
W 1954 roku przystÄ…piono do projektowania pierwszych jastrzÄ™bskich kopalÅ„. Rozwój techniki górniczej pozwoliÅ‚ na ujarzmienie metanu w górotworze, dziÄ™ki czemu moźna byÅ‚o siÄ™gnąć po bogate zÅ‚oźa wÄ™gla, których eksploatacja nie byÅ‚a moźliwa we wczeÅ›niejszym okresie. PoczÄ…tkowo w JastrzÄ™biu i okolicach planowano wybudowanie samych kopalÅ„, natomiast miasto-sypialnia dla górników, miaÅ‚o powstać w PawÅ‚owicach. Ostatecznie zdecydowano o wybudowaniu zaplecza mieszkalnego dla dziesiÄ…tków tysiÄ™cy górników i ich rodzin w JastrzÄ™biu Zdroju.
11 czerwca 1955 roku zapadÅ‚a decyzja rzÄ…du o budowie kopalÅ„ "JastrzÄ™bie" i "Moszczenica". Rok póżniej rozpoczÄ™to budowÄ™ KWK "JastrzÄ™bie", której generalnym projektantem byÅ‚ Roman Roessler. Oddano takźe do uźytku pierwszy hotel robotniczy przy budowanej kopalni. Od 1957 roku prowadzono prace budowlane przy drugiej jastrzÄ™bskiej kopalni. Rybnickie Zjednoczenie PrzemysÅ‚u WÄ™glowego przedstawiÅ‚o koncepcjÄ™ rozwoju górnictwa w ROW, zgodnie z niÄ…, do 1980 roku w okrÄ™gu rybnickim miaÅ‚o zostać oddanych do eksploatacji 27 nowych kopalÅ„ wÄ™gla kamiennego.
Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów zatwierdzajÄ…c plany budowy kopalÅ„ na terenie JastrzÄ™bia Zdroju w uchwale z 1958 roku, zobowiÄ…zaÅ‚ Ministra Zdrowia i Ministra Górnictwa i Energetyki oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, do komisyjnego zbadania koniecznoÅ›ci likwidacji jastrzÄ™bskiego uzdrowiska, w zwiÄ…zku z przewidywanym zanikiem żródeÅ‚ solankowych i niewÅ‚aÅ›ciwymi warunkami klimatycznymi na skutek budowy kopalÅ„. W przypadku stwierdzenia koniecznoÅ›ci likwidacji uzdrowiska, naleźaÅ‚o ustalić przeznaczenie budynków i urzÄ…dzeÅ„ dla celów lecznictwa, dokonać wyboru oÅ›rodków, które naleźy rozbudować dla zastÄ…pienia zlikwidowanych miejsc sanatoryjnych w JastrzÄ™biu Zdroju, oraz okreÅ›lić wysokość nakÅ‚adów zwiÄ…zanych ze stworzeniem zastÄ™pczych miejsc sanatoryjnych. Wraz z rozpoczÄ™ciem budowy kopalÅ„ do JastrzÄ™bia zaczęły Å›ciÄ…gać rzesze górników. JednoczeÅ›nie w Zdroju zaczęły powstawać pierwsze osiedla bloków mieszkaniowych.
W 1961 roku przystÄ…piono od budowy kolejnej kopalni na terenie JastrzÄ™bia - KWK "Zofiówka". W tym samym czasie, w ramach budownictwa paÅ„stwowego, oddano do uźytku 480 izb mieszkalnych, oraz, w ramach budownictwa przyzakÅ‚adowego, KWK "Moszczenica" wybudowaÅ‚a 244, a KWK "JastrzÄ™bie" 16 izb mieszkalnych. Osiedle JastrzÄ™bie Zdrój liczyÅ‚o wtedy 3 256 mieszkaÅ„ców. Wojewódzka Pracownia Urbanistyczna w Katowicach przystÄ…piÅ‚a do opracowywania planu ogólnego ponad 100-tysiÄ™cznego miasta. Przygotowany projekt otrzymaÅ‚ nagrodÄ™ II stopnia przyznanÄ… przez Komitet Budownictwa, Urbanistyki i Architektury. Po 6 latach od rozpoczÄ™cia budowy, 4 grudnia 1962 roku, kopalnia "JastrzÄ™bie" wydobyÅ‚a na powierzchniÄ™ pierwszÄ… tonÄ™ wÄ™gla. PrzystÄ…piono do budowy kopalni "Borynia", czwartej, po KWK "Moszczenica", "Zofiówka" i czynnej juź KWK "JastrzÄ™bie". Nadal intensywnie rozwijaÅ‚o siÄ™ budownictwo mieszkaniowe, rozpoczÄ™to budowÄ™ bloków na terenie Osiedla JastrzÄ™bie III. Jedna, prowadzÄ…ca juź wydobycie kopalnia, oraz kolejne trzy w budowie, werbowaÅ‚y do JastrzÄ™bia Zdroju pracowników. Górnikom obiecywano mieszkania w budowanych blokach mieszkaniowych, choć poczÄ…tkowo kwaterowani byli w hotelach robotniczych, tzw. domach górnika. Znacznemu zwiÄ™kszeniu ulegÅ‚a liczba ludnoÅ›ci: w latach 1960-1965 z blisko 3 do prawie 9 tysiÄ™cy mieszkaÅ„ców, a w ciÄ…gu dalszych 5 lat zanotowano prawie 3-krotny wzrost zamieszkujÄ…cej JastrzÄ™bie ludnoÅ›ci, do 24,5 tys. mieszkaÅ„ców. Jednak najwiÄ™kszy przyrost liczby zamieszkujÄ…cych miasto nastÄ…piÅ‚ dopiero w latach 70., kiedy w JastrzÄ™biu przybyÅ‚o prawie 75 tys. nowych mieszkaÅ„ców. 

Szczególnym wydarzeniem dla osiedla JastrzÄ™bie Zdrój byÅ‚o nadanie praw miejskich. Uroczystość odbyÅ‚a siÄ™ w dniu 30 czerwca 1963 roku przed budynkiem UrzÄ™du Gminy, dawnÄ… willÄ… "Lucia" (na fotografii powyźej w 1937 roku, obok - stan obecny). Na podstawie rozporzÄ…dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 maja 1963 roku, osiedle liczÄ…ce zaledwie 5 383 mieszkaÅ„ców, otrzymaÅ‚o prawa miejskie.
W 1963 roku kopalnie "JastrzÄ™bie" i "MoszczenicÄ™", poÅ‚Ä…czono w jeden zakÅ‚ad, KWK "JastrzÄ™bie-Moszczenica" ("Jas-Mos"). Wydobycie w pierwszym roku dziaÅ‚alnoÅ›ci KWK "Jas-Mos" osiÄ…gnęło 250 tys. ton wÄ™gla. Kopalnia wybudowaÅ‚a dla swoich pracowników kolejne 269 mieszkaÅ„, posiadajÄ…cych Å‚Ä…cznie 715 izb mieszkalnych. Rok póżniej, w kopalni "Moszcenica" ruszyÅ‚o wydobycie. Dopiero 2 lata po uruchomieniu kopalni zdecydowano siÄ™ na rozdzielenie zakÅ‚adu i ustanowienie dwóch odrÄ™bnych dyrekcji dla kaźdej z kopalÅ„.
OdpowiedziÄ… na wzrastajÄ…ce zapotrzebowanie na mieszkania dla przybywajÄ…cych do pracy w jastrzÄ™bskich kopalniach górników, byÅ‚o wybudowanie pierwszych w Polsce fabryk domów w Bziu i Źorach. W oparciu o technologiÄ™ zakupionÄ… w NRD, fabryki wytwarzaÅ‚y elementy niezbÄ™dne do wybudowania 12 tys. izb mieszkalnych rocznie. Prawie caÅ‚a produkcja obu fabryk wykorzystywana byÅ‚a do budowy nowych osiedli mieszkaniowych w JastrzÄ™biu Zdroju.
W 1969 roku, tradycyjnie juź w dniu górniczego Å›wiÄ™ta, uruchomiona zostaÅ‚a KWK "Zofiówka". ByÅ‚a to juź trzecia czynna kopalnia na terenie miasta. Liczba ludnoÅ›ci miasta wzrosÅ‚a do 18 073 mieszkaÅ„ców. Na terenie nowopowstaÅ‚ych osiedli mieszkaniowych zauwaźalny byÅ‚ brak centrum handlowego i kulturalno-rozrywkowego. Źycie miejskie z koniecznoÅ›ci musiaÅ‚o siÄ™ wiÄ™c toczyć w dzielnicy Zdrój, która posiadaÅ‚a niezbÄ™dnÄ… infrastrukturÄ™, choć zbyt maÅ‚o rozbudowanÄ…, by obsÅ‚uźyć mieszkaÅ„ców nowych osiedli. W zwiÄ…zku z narastajÄ…cÄ… liczbÄ… rozbojów, kradzieźy, gwaÅ‚tów i morderstw, z którÄ… nie potrafiÅ‚a sobie poradzić miejscowa komenda MO, na terenie caÅ‚ego miasta wprowadzono zakaz sprzedaźy piwa. "Piwna prohibicja" obowiÄ…zywaÅ‚a w JastrzÄ™biu jedynie przez miesiÄ…c.
Lata 70. to prawdziwy boom ludnoÅ›ciowy, do JastrzÄ™bia Zdroju Å›ciÄ…ga w tym okresie blisko 80 tys. mieszkaÅ„ców. W 1970 roku miasto zamieszkiwaÅ‚o zaledwie 24,5 tys. osób, a 9 lat póżniej juź 97,8 tys., by w 1984 roku przekroczyć 100 tys. mieszkaÅ„ców. W latach 70. oddano do uźytku kolejne dwie kopalnie: w 1971 KWK "Borynia" i w 1974 KWK "Pniówek".

Dalsza część dziejów uzdrowiska w kolejnym odcinku z cyklu "Historia JastrzÄ™bia Zdroju


Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »