Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej
W wyniku styczniowego natarcia wojsk radzieckich, 38. Armii dowodzonej przez gen. puÅ‚k. KiryÅ‚Å‚a MoskalenkÄ™, wybuchÅ‚a panika wÅ›ród miejscowych rodzin niemieckich. Juź od 23 stycznia prowadzono ich ewakuacjÄ™ w gÅ‚Ä…b Rzeszy. 12 lutego źoÅ‚nierze 4. Frontu UkraiÅ„skiego zostali zatrzymani na linii PawÅ‚owice - JarzÄ…bkowice - StrumieÅ„ przez jednostki niemieckiej Armii "Åšrodek", dowodzonej przez feldmarszaÅ‚ka Schörnera. W JastrzÄ™biu prowadzono nabór ludnoÅ›ci do Volkssturmu, wielu mieszkaÅ„ców zostaÅ‚o zmuszonych do pracy przy zwoźeniu towarów dostarczanych samolotami na lotnisko polowe w PawÅ‚owicach. Zwoźono takźe zboźe i mÄ…kÄ™ z mÅ‚yna w Źorach, a wszystkie te towary wysyÅ‚ane byÅ‚y pociÄ…gami ze stacji w JastrzÄ™biu Zdroju do Niemiec. Pod koniec lutego zarzÄ…d gminy, z burmistrzem dr. Willersem na czele, potajemnie wyjechaÅ‚ z JastrzÄ™bia. Miejscowość, zanim wÅ‚adzÄ™ administracyjnÄ… przejęła źandarmeria wojskowa, przez kilka dni pozbawiona byÅ‚a zarzÄ…du. Wobec tej sytuacji zostaÅ‚ powoÅ‚any konspiracyjny polski zarzÄ…d gminy z Janem DyrdÄ… jako wójtem oraz Franciszkiem Ranoszkiem i Edwardem Marcolem na czele. RozpoczÄ™to przygotowania do powitania majÄ…cych niebawem wkroczyć wojsk radzieckich oraz ustalono zasady sprawowania wÅ‚adzy w miejscowoÅ›ci po jej wyzwoleniu. Po 9 dniach nieobecnoÅ›ci do JastrzÄ™bia Zdroju powróciÅ‚ burmistrz Willers wraz z zarzÄ…dem gminy. Za dezercjÄ™ i tchórzostwo zostali skazani na dowoźenie zaprzÄ™giem konnym amunicji i zaopatrzenia na front w pobliskich PawÅ‚owicach. W tej sytuacji konspiracyjny wójt, Jan Dyrda, wstrzymaÅ‚ dziaÅ‚alność, a dokumenty, polskie flagi i transparenty zdeponowaÅ‚ u wÅ‚aÅ›ciciela willi "Europejskiej". Po przeszukaniu pensjonatu przez Niemców Dyrda zostaÅ‚ aresztowany. 
10 marca rozpoczęło siÄ™ natarcie Armii Czerwonej. W wyniku gwaÅ‚townego zaÅ‚amania siÄ™ pogody, mimo przewagi po stronie radzieckiej, nie przyniosÅ‚o ono oczekiwanych korzyÅ›ci. DzieÅ„ póżniej oswobodzone zostaÅ‚o Bzie Górne, a w ciÄ…gu kolejnych dwóch dni takźe Bzie Zameckie i Dolne. W czasie walk o Bzie zginęło 150 źoÅ‚nierzy Armii Czerwonej i 40 cywilów. W wyniku dziaÅ‚aÅ„ wojennych, wieÅ› zostaÅ‚a zniszczona w okoÅ‚o 40%. W okresie od 12 do 15 marca, wojska radzieckie odparÅ‚y 39 ataków niemieckich. Po szeÅ›ciu dniach walki zdobyto folwark w Pniówku i część Pielgrzymowic. Do kolejnej próby ataku na pozycje niemieckie doszÅ‚o 18 marca. Ponownie wojska radzieckie nie daÅ‚y rady zÅ‚amać zaciÄ™tego oporu Niemców. W tej sytuacji zmieniono strategiÄ™ natarcia i rozpoczÄ™to przygotowania do ataku na Źory w kierunku na WodzisÅ‚aw i OpawÄ™. W celu zapewnienia skutecznoÅ›ci wykonania nowego planu natarcia w skÅ‚ad 38. Armii wÅ‚Ä…czono: 95. Korpus Piechoty pod dowództwem gen. Mielnikowa, 126. Lekki Korpus Piechoty Górskiej dowodzony przez gen. mjr. SoÅ‚owiewa, 1. CzechosÅ‚owackÄ… BrygadÄ™ PancernÄ… dowodzonÄ… przez pÅ‚k. JankÄ™, 5. BrygadÄ™ PancernÄ… pÅ‚k. Armwrosowa, 15. SzturmowÄ… BrygadÄ™ Inźyniersko-SaperskÄ… oraz samoloty 8. Armii Powietrznej. Zadanie 38. Armii polegaÅ‚o na przeÅ‚amaniu obrony niemieckiej na wÄ…skim odcinku i rozwiniÄ™cie natarcia w celu obejÅ›cia Morawskiej Ostrawy od strony póÅ‚nocnej. Kwatera gÅ‚ówna zarzÄ…dziÅ‚a jednoczesne wykonanie uderzenia pomocniczego w rejonie JastrzÄ™bia Górnego, w kierunku póÅ‚nocno-zachodnim na MoszczenicÄ™ i Skrzyszów. Ofensywa rozpoczęła siÄ™ 25 marca. Jeszcze tego samego dnia po zaciÄ™tych walkach zdobyto Źory posuwajÄ…c siÄ™ ok. 7 km w gÅ‚Ä…b pozycji nieprzyjaciela. W dniu nastÄ™pnym, mimo Å›ciÄ…gniÄ™cia przez Niemców na linie frontu 8. i 19. Dywizji Pancernej, wojska radzieckie zdobyÅ‚y WodzisÅ‚aw. W nocy z 26 na 27 marca Rosjanie, po przeÅ‚amaniu niemieckiej obrony, wkroczyli do JastrzÄ™bia Zdroju. Po caÅ‚onocnych walkach wojska niemieckie wycofaÅ‚y siÄ™ w kierunku Zebrzydowic. NastÄ™pnego dnia grupki źoÅ‚nierzy Wermahtu niespodziewanie zaatakowaÅ‚y zgrupowanie Armii Czerwonej na terenie JastrzÄ™bia, jednak po krótkiej walce atak zostaÅ‚ odparty. CywilnÄ… wÅ‚adzÄ™ administracyjnÄ… w wyzwolonym uzdrowisku przejÄ™li Jan Dyrda, Aleksander BÅ‚aźejewski, Franciszek Ranoszek.
Nadal trwaÅ‚y walki sÄ…siednich wsiach, obecnych dzielnicach JastrzÄ™bia Zdroju: w Ruptawie i Moszczenicy. W Ruptawie Niemcy bronili siÄ™ do 18 kwietnia. Szczególnie mocno umocnili przebiegajÄ…cÄ… tamtÄ™dy liniÄ™ kolejowÄ… JastrzÄ™bie Zdrój - Moszczenica - Ruptawa - Zebrzydowice - Bogumin, którÄ… otrzymywali amunicjÄ™ i zaopatrzenie. Budowano rowy strzeleckie i przeciwczoÅ‚gowe, gniazda broni maszynowej, zaminowano pola, drogi i mosty. MieszkaÅ„cy Ruptawy zostali zmuszeni do opuszczenia tego terenu. Do swoich domostw ruptawianie zaczÄ™li powracać dopiero 18 kwietnia, kiedy centrum wsi byÅ‚o juź wyzwolone. Jeszcze dÅ‚uźej trwaÅ‚y walki w Moszczenicy. Niemcy wycofali siÄ™ stamtÄ…d dopiero 1 maja. WiÄ™ksza część Moszczenicy byÅ‚a juź wyzwolona spod okupacji hitlerowskiej juź pod koniec marca, ale walki w koloniach Piaski i Szotkowice trwaÅ‚y jeszcze ponad miesiÄ…c. WieÅ› w części wyzwolonej wczeÅ›niej zostaÅ‚a zniszczona w blisko 45%, a zniszczenia w kolonii Paski siÄ™gaÅ‚y nawet 75%. W trakcie walk o MoszczenicÄ™ zginęło16 jej mieszkaÅ„ców i okoÅ‚o 300 źoÅ‚nierzy radzieckich WiÄ™kszość źoÅ‚nierzy radzieckich i czechosÅ‚owackich polegÅ‚ych w walkach o JastrzÄ™bie Zdrój spoczywa na Boźej Górze (na zdjÄ™ciu pomnik na Boźej Górze poÅ›wiÄ™cony źoÅ‚nierzom walczÄ…cym o wyzwolenie JastrzÄ™bia Zdroju).
W ciÄ…gu blisko 6 lat wojny, tylko w niemieckich obozach koncentracyjnych, zginęło 34 mieszkaÅ„ców terenów, które dzisiaj stanowiÄ… obszar JastrzÄ™bia Zdroju. Oprócz nich, w walce z hitlerowskim okupantem, zarówno w kraju, jak i za granicÄ…, polegÅ‚y setki mieszkaÅ„ców dzisiejszego JastrzÄ™bia. Na skutek dziaÅ‚aÅ„ wojennych i wywiezienia cenniejszych urzÄ…dzeÅ„ przez wycofujÄ…cych siÄ™ Niemców oraz rabunku dokonanego przez źoÅ‚nierzy radzieckich, ucierpiaÅ‚a takźe infrastruktura uzdrowiska. BrakowaÅ‚o nie tylko urzÄ…dzeÅ„ leczniczych, ale takźe niezbÄ™dnej do zakwaterowania kuracjuszy zastawy stoÅ‚owej i poÅ›cieli. AdministracjÄ™ nad opuszczonym ZakÅ‚adem KÄ…pielowym przejÄ…Å‚ ZarzÄ…d Gminy w JastrzÄ™biu Zdroju.



Dalsza część dziejów uzdrowiska w kolejnym odcinku z cyklu "Historia JastrzÄ™bia Zdroju".



Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »