Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Pomordowani na Wschodzie

We wrzeÅ›niu 1939 roku, podczas agresji hitlerowskich Niemiec na PolskÄ™, tak jak wojsko, także policjanci wycofywali siÄ™ na wschód przed przeważajÄ…cymi siÅ‚ami wroga. Niestety zdradziecka polityka paktu Ribbentrop-MoÅ‚otow pozbawiÅ‚a wszelkich zÅ‚udzeÅ„ na przetrwanie. Policjanci, którzy zdoÅ‚ali uciec spod hitlerowskiego miecza, trafili pod radziecki topór. WiosnÄ… 1940 roku NKWD wymordowaÅ‚o w swojej siedzibie w Twerze (w latach 1931-1990 Kalinin) ponad 6200 polskich policjantów i innych więźniów z obozu w Ostaszkowie. Na cmentarzu w Miednoje, gdzie pochowano polskich policjantów, znajdujÄ… siÄ™ groby także tych, którzy peÅ‚nili sÅ‚użbÄ™ na posterunku w JastrzÄ™biu Dolnym lub pochodzili z terenów obecnego JastrzÄ™bia Zdroju. Rejon tego posterunku obejmowaÅ‚ gminy: JastrzÄ™bie Górne, JastrzÄ™bie Dolne, JastrzÄ™bie Zdrój, Zofiówka, GogoÅ‚owa, PoÅ‚omia, Mszana, kolonie: Pochwacie, Dubielec, DÄ™bina, NÄ™dza oraz przysióÅ‚ki: Biadaczów i Boża Góra. Od poczÄ…tku lat 30. posterunek mieÅ›ciÅ‚ siÄ™ w domu rodziny AntoÅ„czyk. Policjanci zajmowali jeden pokój w tylnej części nowo wybudowanego domu z oknem skierowanym na podwórze, na którym staÅ‚ cegÅ‚Ä… murowany areszt.

Komendantem posterunku w JastrzÄ™biu Dolnym we wrzeÅ›niu 1939 roku byÅ‚ Jan Abrachamczyk, syn Polikarpa i Albiny, urodzony w 24 stycznia 1897 roku w Niewiadomiu Dolnym. Od 1919 roku byÅ‚ czÅ‚onkiem POW, a w 1921 roku braÅ‚ czynny udziaÅ‚ w III powstaniu Å›lÄ…skim, za co zostaÅ‚ odznaczony ÅšlÄ…skÄ… WstÄ™gÄ… WalecznoÅ›ci i ZasÅ‚ugi. W okresie miÄ™dzywojennym za zasÅ‚ugi w walkach o wieczyste prawa ÅšlÄ…ska piastowskiego otrzymaÅ‚ GwiazdÄ™ GórnoÅ›lÄ…skÄ…. W sierpniu 1927 roku rozpoczÄ…Å‚ sÅ‚użbÄ™ w JastrzÄ™biu Zdroju a w styczniu 1928 roku zostaÅ‚ awansowany na starszego posterunkowego. W 1929 roku Wojewoda ÅšlÄ…ski przyznaÅ‚ mu Medal DziesiÄ™ciolecia Odzyskanej NiepodlegÅ‚oÅ›ci, a w 1932 roku za dobre wyniki otrzymaÅ‚ OdznakÄ™ PamiÄ…tkowÄ… Policji Województwa ÅšlÄ…skiego z okazji jej dziesiÄ™ciolecia. Na rok przed wybuchem wojny ukoÅ„czyÅ‚ w JastrzÄ™biu kurs Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej dla Komendantów i zastÄ™pców Komendantów Obrony Przeciwlotniczej domów mieszkalnych. W marcu 1939 roku Wojewoda ÅšlÄ…ski MichaÅ‚ GrażyÅ„ski mianowaÅ‚ go starszym przodownikiem Policji Województwa ÅšlÄ…skiego po czym objÄ…Å‚ obowiÄ…zki komendanta posterunku w JastrzÄ™biu po Teofilu SzczÄ™snym, który zostaÅ‚ przeniesiony do PawÅ‚owic. TrafiÅ‚ do obozu w Ostaszkowie. WedÅ‚ug listy nr 026/2 z dnia 13 kwietnia 1940 roku zostaÅ‚ wysÅ‚any na Å›mierć w Kalininie.

Teofil SzczÄ™sny urodziÅ‚ siÄ™ w Marklowicach 22 kwietnia 1895 roku jako syn MikoÅ‚aja i Zofii. CzÅ‚onek POW Górnego ÅšlÄ…ska oraz dziaÅ‚acz plebiscytowy. W III powstaniu Å›lÄ…skim byÅ‚ dowódcÄ… 5 kompanii marklowskiej (przeksztaÅ‚conej później w 8 kompaniÄ™) 14 puÅ‚ku piechoty Wojsk PowstaÅ„czych. Odznaczony Krzyżem PowstaÅ„czym oraz innymi odznaczeniami. W 1928 roku zostaÅ‚ komendantem posterunku w JastrzÄ™biu. Na trzy miesiÄ…ce przed wybuchem wojny przeniesiony do PawÅ‚owic, gdzie dojeżdżaÅ‚ na rowerze z JastrzÄ™bia.


1 wrzeÅ›nia 1939 roku wraz z zaÅ‚ogÄ… posterunku ewakuowaÅ‚ siÄ™ w kierunku Krakowa, a później dalej na wschód. Wpisany na listÄ™ NKWD nr 020/4 z dnia 9 kwietnia 1940 roku zostaÅ‚ wysÅ‚any na Å›mierć w Kalininie.Wraz z nim ewakuowaÅ‚ siÄ™ także Franciszek Krawiec, syn Franciszka urodzony 4 listopada 1898 roku w Jemielnicy, powiat Strzelce Opolskie. On także peÅ‚niÅ‚ sÅ‚użbÄ™ w POW Górnego ÅšlÄ…ska oraz braÅ‚ udziaÅ‚ w akcji plebiscytowej. Podczas III powstania Å›lÄ…skiego walczyÅ‚ pod GórÄ… Å›w. Anny. W 1924 roku ukoÅ„czyÅ‚ kurs na posterunkowego zorganizowany w Szkole Policji Województwa ÅšlÄ…skiego w ÅšwiÄ™tochÅ‚owicach. Jako policjant sÅ‚użbÄ™ rozpoczÄ…Å‚ w Katowicach, a później od 1925 do 1934 roku w GoÅ‚kowicach i Godowie. W 1934 roku przeniesiony do JastrzÄ™bia Zdroju gdzie sÅ‚użyÅ‚ aż do wybuchu wojny. W 1938 roku odznaczony BrÄ…zowym Medalem za DÅ‚ugoletniÄ… SÅ‚użbÄ™. Po przedostaniu siÄ™ na tereny zajÄ™te przez ZSRR wszelki Å›lad po nim zaginÄ…Å‚. O życie Franciszka Krawca ubiegaÅ‚a ambasada niemiecka o czym Å›wiadczy lista polskich jeÅ„ców wojennych etapowanych do obozu juchnowskiego. Jednak przy jego nazwisku jest uwaga „WysÅ‚any wczeÅ›niej”. O jego tragicznym losie wiadomo z pisma naczelnika obozu ostaszkowskiego NKWD dla jeÅ„ców wojennych majora Borysowca z dnia 5 maja 1940 roku, wysÅ‚anego do naczelnika ZarzÄ…du NKWD ZSRR do spraw jeÅ„ców wojennych, kapitana bezpieczeÅ„stwa paÅ„stwowego, Soprunienki. W piÅ›mie tym czytamy: „Na podstawie waszego nakazu nr 016/2 Z 5 kwietnia 1940 roku zamiast Krakowczyka Franciszka s. Franciszka urodzonego w roku 1898, nr kolejny 38. akta Å›ledcze nr 4317, omyÅ‚kowo zostaÅ‚ skierowany Krawiec Franciszek s. Franciszka: ponieważ na Krakowczyka zlecenie zostaÅ‚o wystawione 10 kwietnia z numerem kolejnym 60. to wymieniony zostaÅ‚ «etapowany». OdnoÅ›nie do Krawca Franciszka, s. Franciszka, to wymieniony nie zostaÅ‚ z tego powodu wysÅ‚any do Obozu Juchnowskiego, o czym informujÄ™".

Na posterunku w JastrzÄ™biu swojÄ… sÅ‚użbÄ™ peÅ‚niÅ‚ także pochodzÄ…cy z Ruptawy Józef Sternadel, syn Jana, urodzony 30 kwietnia 1898 roku. Jako czÅ‚onek POW Górnego ÅšlÄ…ska braÅ‚ udziaÅ‚ w I i III powstaniu Å›lÄ…skim przenoszÄ…c broÅ„, rozkazy i amunicjÄ™ oraz prowadziÅ‚ agitacjÄ™ przed i w czasie plebiscytu. Jako starszy posterunkowy otrzymaÅ‚ Krzyż na ÅšlÄ…skiej WstÄ™dze WalecznoÅ›ci i ZasÅ‚ugi, Medal DziesiÄ™ciolecia Odzyskanej NiepodlegÅ‚oÅ›ci oraz OdznakÄ™ PamiÄ…tkowÄ… Policji Województwa ÅšlÄ…skiego. Wpisany na listÄ™ więźniów Ostaszkowa nr 045/1 z dnia 22 kwietnia 1940 roku zostaÅ‚ zamordowany w Kalininie. Jan PowaÅ‚a urodziÅ‚ siÄ™ 7 lutego 1896 roku w Pszowie jako syn Walentego i Pauliny. W 1919 roku wstÄ™puje do organizowanego 1puÅ‚ku Strzelców Bytomskich. Jako sierżant dowodzi 2 plutonem 10. kompanii biorÄ…cym udziaÅ‚ w na granicy górnoÅ›lÄ…skiej i w okolicach Poznania. W 1920 roku ukoÅ„czyÅ‚ kurs podoficerski i w szeregach 167 puÅ‚ku piechoty bierze udziaÅ‚ w wojnie polsko-radzieckiej. W III powstaniu Å›lÄ…skim jako dowódca 4. kompanii 14. puÅ‚ku braÅ‚ udziaÅ‚ w licznych bitwach m.in. w bitwie pod OlzÄ…, zaliczanej do jednej z najkrwawszych w powstaniach Å›lÄ…skich. Odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Medalem "Polska Swemu ObroÅ„cy" i Medalem NiepodlegÅ‚oÅ›ci oraz OdznakÄ… "Miecze Hallerowski". Po przyÅ‚Ä…czeniu Górnego ÅšlÄ…ska do Polski wstÄ™puje do Policji Województwa ÅšlÄ…skiego. W latach 1927 - 1930 peÅ‚ni sÅ‚użbÄ™ na posterunku w JastrzÄ™biu Dolnym, a nastÄ™pnie w Lyskach, Suminie oraz Wilczy Dolnej. PoÅ›miertnie odznaczony Medalem "Za udziaÅ‚ w wojnie obronnej 1939", a w roku 1993 - Krzyżem Kampanii WrzeÅ›niowej 1939. Wpisany byÅ‚ na listÄ™ NKWD z 1940 roku, poz. 39.

Trzeba też wspomnieć o dwóch policjantach, którzy pochodzÄ… z terenów obecnego JastrzÄ™bia, a nie sÅ‚użyli na posterunku w JastrzÄ™biu Dolnym. Pierwszy to Rudolf Piksa urodzony 13 lutego 1895 roku w Szerokiej. Syn Jana i Katarzyny. Z zawodu górnik, uczestnik powstaÅ„ Å›lÄ…skich. Odznaczony krzyżem zasÅ‚ugi. SÅ‚użbÄ™ peÅ‚niÅ‚ na posterunkach w PuÅ„cowie, KoÅ„czycach Wielkich, Ogrodzonej, Zebrzydowicach, Janowie, OrÅ‚owej i Nowym Boguminie. Jego nazwisko znajduje siÄ™ na liÅ›cie NKWD nr 045/2 z 22 kwietnia 1940 roku, poz. 9, nr akt Å›ledczych 2322. Drugim byÅ‚ PaweÅ‚ Kopyto - syn MikoÅ‚aja i Klary urodzony 31 maja 1909 roku w JastrzÄ™biu Zdroju. PeÅ‚niÅ‚ sÅ‚użbÄ™ w komisariacie w Łaziskach Górnych, Murckach, PawÅ‚owicach oraz w Boguminie na Zaolziu. PrzebywaÅ‚ w Ostaszkowie na wyspie StoÅ‚obnoje. Przewieziony do wiÄ™zienia tranzytowego w Kalininie, gdzie zostaÅ‚ zamordowany 4 maja 1940 roku. W 1991 roku odznaczony poÅ›miertnie Medalem "Za udziaÅ‚ w wojnie obronnej 1939", a w roku 1993 - Krzyżem Kampanii WrzeÅ›niowej 1939. Wpisany na listÄ™ nr 044/3 z 22 kwietnia 1940 roku, poz.86, nr akt Å›ledczych 3358. Jego zwÅ‚oki znajdujÄ… siÄ™ w dole grobowym nr 26b.

Wszyscy wymienieni policjanci w 2007 roku zostali awansowani przez prezydenta RP do stopnia aspiranta. Jest to tylko skrawek historii policjantów zwiÄ…zanych z naszÄ… miejscowoÅ›ciÄ…, którzy ponieÅ›li Å›mierć z rÄ…k oprawców. Inni także zasÅ‚ugujÄ… na pamięć, dlatego prace nad historiÄ… jastrzÄ™bskich policjantów bÄ™dÄ… trwaÅ‚y. W 1993 roku w Katowicach powstaÅ‚ pomnik ku czci zamordowanych polskich policjantów II RP, a w 1995 roku uznano to miejsce jako miejsce pamiÄ™ci narodowej. Może kiedyÅ› także w JastrzÄ™biu zostanie odsÅ‚oniÄ™ta pamiÄ…tkowa tablica ku czci pomordowanych, którzy oddali życie za WolnÄ… i NiepodlegÅ‚Ä… RzeczpospolitÄ….
Cześć ich pamięci!

ŹródÅ‚a:
- Jan Delowicz, Śmierć przyszła wiosną, Żory 2000 r.
- Miednoje. Księga Cmentarna 2006 r. Wydana przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
- http://www.osrp1939.policja.katowice.pl/

 




Dariusz Mazur
powrót »