Historia Jastrzębia Zdroju


powrót »
Bohaterska obrona Boźej Góry
 Historia JastrzÄ™bia Zdroju, cz. XI.

Okres przedwojenny charakteryzowaÅ‚ siÄ™ wzmoźonÄ… aktywnoÅ›ciÄ… mniejszoÅ›ci niemieckiej. Tworzone byÅ‚y róźnego rodzaju bojówki, które przeprowadzaÅ‚y prowokacje, na porzÄ…dku dziennym byÅ‚y starcia niemieckich bojówek z polskÄ… mÅ‚odzieźą ze ZwiÄ…zku MÅ‚odzieźy PowstaÅ„czej. PowtarzajÄ…ce siÄ™ napady niemieckie na przygraniczne wioski i posterunki celne przyspieszyÅ‚y powstanie Ochotniczych OddziaÅ‚ów PowstaÅ„czych, zÅ‚oźonych z weteranów powstaÅ„ Å›lÄ…skich. W samym tylko powiecie rybnickim OOP skÅ‚adaÅ‚y siÄ™ z 8 batalionów, zrzeszajÄ…c Å‚Ä…cznie blisko 3 tysiÄ…ce osób.

Latem 1939 roku nasilaÅ‚y siÄ™ prowokacje niemieckie na przygranicznych ziemiach polskich, w tym takźe w województwie Å›lÄ…skim. RozpoczÄ™to przygotowania do obrony przed zbliźajÄ…cÄ… siÄ™ agresjÄ… III Rzeszy na PolskÄ™. Na terenie powiatu zorganizowano dwa oddziaÅ‚y wydzielone: "Rybnik" i "Ignacy". OW "Rybnik", stworzony w celu osÅ‚ony poÅ‚udniowego skrzydÅ‚a Grupy Operacyjnej "ÅšlÄ…sk" i osÅ‚ony kierunku uderzenia nieprzyjaciela na PszczynÄ™, skÅ‚adaÅ‚ siÄ™ z batalionu piechoty 75. PuÅ‚ku Piechoty, batalionu Obrony Narodowej "Rybnik" z 55. Dywizji Piechoty Rezerwowej, kompanii Kolarzy i jednego dywizjonu 23. PuÅ‚ku Artylerii Lekkiej. OW "Ignacy" zÅ‚oźony byÅ‚ z dwóch batalionów piechoty, dywizjonu artylerii i szwadronu 3. PuÅ‚ku UÅ‚anów z Pszczyny. Oba oddziaÅ‚y wydzielone miaÅ‚y za zadanie opóżniać marsz nieprzyjaciela na linii Rybnik - WodzisÅ‚aw - Bogumin poprzez atakowanie jego elementów czoÅ‚owych oraz rozpoznać dziaÅ‚ajÄ…ce na ich kierunkach siÅ‚y niemieckie zanim dojdÄ… do pozycji gÅ‚ównej obrony. Powiatu rybnickiego, który graniczyÅ‚ z III RzeszÄ… na odcinku 84 km, miaÅ‚y bronić 4 bataliony piechoty, 2 dywizjony artylerii, kompania kolarzy i szwadron uÅ‚anów.

25 sierpnia do JastrzÄ™bia Zdroju przybyÅ‚ szwadron 3. PuÅ‚ku UÅ‚anów ÅšlÄ…skich dowodzony przez rotmistrza Ottona Zygmunta Ejsymonta, stanowiÄ…cy część zgrupowania wodzisÅ‚awskiego OddziaÅ‚u Wydzielonego "Ignacy". Dowódcami poszczególnych plutonów byli ppor. Maksymilian Lohman, ppor. Jan Krzywicki i ppor. Hieronim PauziÅ„ski. DruźynÄ… cięźkich karabinów maszynowych dowodziÅ‚ kapral Edward Nowicki. Saperzy i miejscowa ludność wykopali na Boźej Górze rowy strzeleckie i zbudowali stanowiska dla broni maszynowej i przeciwpancernej. Podnórze wzniesienia otoczono zasiekami z drutu kolczastego.

1 wrzeÅ›nia 1939 roku okoÅ‚o godz. 5.00 wojska hitlerowskie przekroczyÅ‚y granicÄ™ polsko-niemieckÄ… na caÅ‚ym jej odcinku w powiecie rybnickim. Od strony Raciborza ruszyÅ‚y wojska hitlerowskie pod dowództwem gen. Lista, których trzon stanowiÅ‚a 5. Dywizja Pancerna w sile 500 czoÅ‚gów. Po stosunkowo Å‚atwym przeÅ‚amaniu oporu oddziaÅ‚ów polskich, armia niemiecka napotkaÅ‚a na wiÄ™kszy opór dopiero w JastrzÄ™biu. Walki rozpoczęły siÄ™ tutaj okoÅ‚o godz. 8 rano. 3. PuÅ‚k UÅ‚anów ÅšlÄ…skich i OddziaÅ‚ Samoobrony PowstaÅ„czej dowodzony przez Józefa HetmaÅ„skiego, wspierani przez wycofujÄ…cych siÄ™ z WodzisÅ‚awia źoÅ‚nierzy z 3. PuÅ‚ku Strzelców PodhalaÅ„skich, junaków Przysposobienia Wojskowego, harcerzy oraz dwie kompanie wodzisÅ‚awskiego batalionu OOP dowodzone przez Augustyna Fulka i ppor. Wojciecha Prokopa, zatrzymali pod Boźą GórÄ… na 4 godziny natarcie 5. Dywizji Pancernej Wermahtu. Polscy saperzy nie zdąźyli wysadzić mostu na rzece Szotkówce u podnóźa Boźej Góry, aby uniemoźliwić przedarcie siÄ™ niemieckich czoÅ‚gów na drugi brzeg. Zdecydowano siÄ™ na ostrzaÅ‚ z dziaÅ‚ka pancernego w pobliźu mostu. Celne strzaÅ‚y unieruchomiÅ‚y jeden z czoÅ‚gów, który zatarasowaÅ‚ wjazd na most. Wtedy do ataku przystÄ…piÅ‚a niemiecka piechota wykorzystujÄ…c naturalne walory koryta rzeki. ObroÅ„cy wzgórza zlikwidowali za pomocÄ… dziaÅ‚ka przeciwpancernego gniazdo karabinu maszynowego, które Niemcy umiejscowili w jednym z budynków nad SzotkówkÄ…. Mimo wsparcia artyleryjskiego ataki niemieckie zostaÅ‚y odparte. Napastnicy bezskutecznie próbowali jeszcze dwukrotnie zÅ‚amać polski opór. Na polu walki oprócz uszkodzonych czoÅ‚gów i wozów pancernych pozostaÅ‚o kilkudziesiÄ™ciu zabitych i rannych Niemców, wÅ›ród nich syn ksiÄ™cia raciborskiego.

Po dwugodzinnej potyczce dowództwo wojsk hitlerowskich zmieniÅ‚o taktykÄ™ natarcia: zdecydowano siÄ™ na manewr okrąźajÄ…cy pozycje polskie na linii PoÅ‚omia - GogoÅ‚owa - Szeroka. Sytuacja obroÅ„ców staÅ‚a siÄ™ beznadziejna. Zgodnie z rozkazem z Pszczyny wydanym przez pÅ‚k. Ignacego MisiÄ…ga, obroÅ„cy mieli wiÄ…zać siÅ‚y niemieckie aź do godz. 14. Rotmistrz Esymont zdecydowaÅ‚ o wycofaniu wojsk na drugÄ… liniÄ™ obrony, na wzgórze w JastrzÄ™biu Górnym, w pobliźu wiaduktu kolejowego, gdzie przez kolejne 2 godziny stawiaÅ‚y zaciÄ™ty opór. W czasie odwrotu Å›mierć poniósÅ‚, osÅ‚aniajÄ…cy to posuniÄ™cie ogniem z karabinu maszynowego, starszy uÅ‚an, Antoni Kumor. Wobec zaciskajÄ…cego siÄ™ okrąźenia wojsk polskich, w celu unikniÄ™cia dalszych strat, podjÄ™to decyzjÄ™ o odwrocie. Ostatecznie źoÅ‚nierze polscy okoÅ‚o godz. 14.00, zgodnie z rozkazem, wycofali siÄ™ w kierunku Strumienia.

WÅ›ród obroÅ„ców Boźej Góry wyróźniÅ‚ siÄ™ inwalida z III powstania Å›lÄ…skiego, Wilhelm OstrzoÅ‚ek, który dostarczyÅ‚ karabin maszynowy przechowywany od zakoÅ„czenia powstania. Powstaniec ten dostaÅ‚ siÄ™ w rÄ™ce gestapo i zostaÅ‚ wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, gdzie zginÄ…Å‚ 2 listopada 1939 roku. W obronie JastrzÄ™bia polegli: kpr. StanisÅ‚aw GÅ‚adki, starszy uÅ‚an Antoni Kumor i uÅ‚an PaweÅ‚ Sterniczuk. WÅ›ród obroÅ„ców Boźej Góry nie zabrakÅ‚o źoÅ‚nierzy, mieszkaÅ„ców JastrzÄ™bia, byli to: por. Stefan Bucewicz, pchor. Franciszek SÅ‚awik i starszy uÅ‚an Jan Gajda.

Garstka polskich źoÅ‚nierzy na jastrzÄ™bskim wzgórzu opóżniÅ‚a o 6 godzin natarcie 5. Dywizji Pancernej, co pozwoliÅ‚o na konsolidacjÄ™ wojsk polskich na gÅ‚ównej linii obrony w rejonie Pszczyny. UmoźliwiÅ‚o takźe wycofanie siÄ™ obroÅ„com Źor, którym groziÅ‚o okrąźenie. Powstrzymanie ataku niemieckiego pozwoliÅ‚o na ewakuacjÄ™ z zagroźonych obszarów powstaÅ„ców i ich rodzin do lasów pszczyÅ„skich, a potem w gÅ‚Ä…b ziem polskich. ŹoÅ‚nierze rotmistrza Ejsymonta unieruchomili teź 7 niemieckich wozów opancerzonych i jeden czoÅ‚g. Ponadto grupie harcerzy udaÅ‚o siÄ™ zestrzelić jeden samolot bojowy krąźący w czasie potyczki nad polem walki.


Tomasz Sikora - Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej
powrót »